Несие төлейтін қаражат жоқ: дүрбелеңсіз әрекет жоспары

Алғашқы 30 күн: мүмкіндік терезесі

Ең нашар стратегия — жоғалып кетіп, күту. Ең жақсысы — кешіктіруге дейін банкке жазбаша жүгіну: «жұмыстан айырылдым / табыс азайды, қайта құрылымдауды сұраймын, мынандай сома төлеуге дайынмын». ҚР заңнамасы бойынша банк қарыз алушының қайта құрылымдау туралы өтінішін қарап, жазбаша жауап беруге міндетті. Диалог жүріп жатқанда сіз — «қиын жағдайдағы адал қарыз алушысыз», қашқын борышкер емессіз.

Қайта құрылымдау: нені сұрауға болады

• Төлемдерді кейінге қалдыру («несие демалысы») — 1–6 ай тек пайыз төлейсіз немесе мүлдем төлемейсіз.
• Мерзімді ұзарту — төлем азаяды, артық төлем өседі; дағдарыста бұл қолайлы баға.
• Мөлшерлемені төмендету немесе өсімпұлды есептен шығару — банктер бұған ойлағаннан жиі барады: өндіріп алу оларға келісімнен қымбат.
• Басқа банкте қайта қаржыландыру — терең кешіктіру жоқ кезде жұмыс істейді: нұсқаулықты қараңыз.

Өтінішке жағдайды растайтын құжат қосыңыз: қысқарту бұйрығы, ауру анықтамасы. Құжаттар өтінішті кейске айналдырады.

Жеке тұлғалардың банкроттығы

2023 жылдан Қазақстанда азаматтардың банкроттық рәсімі жұмыс істейді:

• Соттан тыс — eGov/қосымша арқылы, банктер мен МҚҰ алдындағы ~1600 АЕК-ке дейінгі қарызға, 12+ ай кешіктіру және мүліктің жоқтығы кезінде. Тегін, жарты жыл қаралады.
• Сот арқылы — үлкен қарыздарға немесе мүлік болғанда; қарыздар активтер сатылғаннан кейін есептен шығарылады.

Салдары елеулі: 5 жыл жаңа қарыз алуға тыйым, қаржылық мониторинг, қайта банкроттық — 7 жылдан ерте емес. Бұл — «қарыз өшіру түймесі» емес, соңғы саты құралы, бірақ үмітсіз жағдайға ол бар және жұмыс істейді.

Коллекторлар: не істей алады, не — жоқ

• Алады: заң белгілеген уақытта қоңырау шалу мен жазу, қарызды еске салу, реттеуді ұсыну.
• Алмайды: қорқыту, туыстарға қысым, қарызды үшінші тұлғаларға жария ету, түнде қоңырау шалу, «қарыз үшін қылмыстық жауапкершілікпен» адастыру.
• Бұзса — тіркеңіз (жазбалар, скриншоттар) және ҚНРДА-ға шағымданыңыз: коллекторлық қызмет ҚР-да лицензияланады.

Ешқашан не істемеу керек

• Несие төлеуге микроқарыз алмаңыз — МҚҰ мөлшерлемесі жоғары, бір айдан кейін екі қарызыңыз болады: «Микроқарыз ба, несие ме».
• «Қарызды өшіреміз» дейтін «шешушілерге» төлемеңіз — олар алаяқтар.
• Сотты елемеңіз: келмеу — шешім сізсіз, әдетте банк шартымен шығады деген сөз.
• Банкроттық алдында мүлікті туыстарға қайта жазбаңыз — мұндай мәмілелер дауланады, рәсім бұзылады.

Жиі қойылатын сұрақтар

Несие төлемегені үшін қамайды ма?

Жоқ, несие қайтармау — азаматтық-құқықтық дау, қылмыс емес. Қылмыстық жауапкершілік тек алаяқтыққа (төлеу ниетінсіз жалған құжатпен қарыз алу) қатысты.

Жалғыз баспананы алып қоя ма?

Кепілде емес жалғыз баспана өндіріп алудан қорғалған. Ипотекалық пәтер — кепіл: дефолт кезінде банк оны сатуға құқылы. Сондықтан ипотека бойынша қайта құрылымдауды ерте келіскен маңызды.